Ignacjańskie Dni Młodzieży
25 - 29 lipca 2017 | Stara Wieś

Jezuici to zakon męski kościoła rzymskokatolickiego, założony w 1534 roku przez grupę baskijskich studentów studiujących na Sorbonie z Ignacym Loyolą na czele. Pełna nazwa zakonu to Towarzystwo Jezusowe, w skrócie SJ.

Zadaniem jezuity jest „modlić się i działać”, z większym naciskiem na to drugie. Każdy jezuita musi jednak oprócz edukacji „cywilnej” przechodzić systematycznie przez rodzaj kursu „modlitewno-medytacyjnego” kształtującego jego „twardy zrąb” religijnej duchowości, a obejmującego dość wymagający ciąg „ćwiczeń duchowych” określanych jako rodzaj duchowego zjednoczenia się z Chrystusem w Jego męce i zmartwychwstaniu.

Od samego początku podstawowymi zasadami jezuitów, odróżniającymi go od innych zakonów, były:

  • struktura „quasi-wojskowa” z mocnym akcentowaniem posłuszeństwa hierarchii zakonnej oraz Kościołowi, szczególnie osobie papieża. Jak pisał sam Ignacy Loyola w swoich Ćwiczeniach Duchowych – Będę wierzył z całą mocą, że kolor biały, który widzę to czarny, jeśli tak kazać mi będzie mój duchowy zwierzchnik.
  • wybór własnych członków według kryterium wysokich zdolności intelektualnych i silnej, twórczej osobowości.
  • stałe edukowanie własnych członków – tak, aby posiadali oni możliwie jak najlepsze wykształcenie, nie ograniczające się tylko do wykształcenia czysto religijnego; aby byli zdolni dobrze rozumieć aktualnie panującego „ducha współczesności”.
  • większa otwartość ideologiczna od innych zakonów – jezuici starają się raczej wprowadzać do myśli Kościoła nowe trendy i koncepcje niż konserwować stare.
  • naciski na bycie tam „gdzie decydują się losy świata” – a więc wśród elit społecznych kształtujących w danym momencie historycznym większościowe poglądy oraz mających silny wpływ na sprawowanie władzy świeckiej.
  • nacisk na efekt pracy zakonu na zewnątrz, a mniejsze od tradycyjnych zakonów „przykładanie” się do działalności wewnątrzzakonnej.

Na czele Towarzystwa stoi generał (zwany też dawniej przez niechętnych zakonowi „czarnym papieżem”), wybierany dożywotnio i mający prawo do jednoosobowego kierowania ogólnym kierunkiem rozwoju zakonu i rozstrzygania wszelkich sporów wewnętrznych. Zakon jest podzielony na „prowincje”, które w przypadku większości krajów obejmują cały ich obszar, a w niektórych występuje po kilka z nich. Na czele prowincji stoi „prowincjał”, któremu już bezpośrednio podlegają wszyscy szeregowi zakonnicy. Prowincjałów powołuje bezpośrednio generał, zaś generała wybiera kongregacja generalna, a wybór potwierdza osobiście papież.
Jezuici w ciągu pierwszych czterech wieków swojej działalności koncentrowali się na walce ideologicznej z Reformacją, organizowaniu powszechnej edukacji na wszystkich szczeblach oraz pracy misyjnej w nowo powstających koloniach w Ameryce i Azji.

Jezuici w wielu państwach Europy (m.in. Hiszpania, Włochy, Polska) praktycznie stworzyli od podstaw nieistniejący wcześniej system powszechnego szkolnictwa podstawowego i średniego i w pełni go kontrolowali aż do likwidacji zakonu w 1773 roku.

Działając w środowisku elit politycznych Francji, Portugalii i Hiszpanii pozyskali bardzo silny wpływ na kierunek rządów, wykorzystując czasami te wpływy do osłabiania konkurencyjnych zakonów, zwłaszcza Dominikanów, którzy wcześniej zajmowali analogiczne miejsce w strukturach władzy.

Działalność misyjna jezuitów w Ameryce Południowej spowodowała ostre konflikty jezuitów z lokalnymi władzami. Jezuici stosowali tu taktykę wkraczania na dziewicze tereny i prowadzenia tam działalności misyjnej przed przybyciem wojsk hiszpańskich, a następnie obronę autochtonicznej ludności przed niewolnictwem i skrajnym wyzyskiem. W końcu jednak Papież Urban III zabronił im tej działalności.

Rosnąca potęga zakonu jezuitów, wpływ na wychowanie młodzieży z wyższych sfer, walka z jansenizmem we Francji, spowodowały usunięcie ich z kilku krajów w drugiej połowie XVIII wieku. W 1773 papież Klemens XIV pod wpływem Burbonów zniósł oficjalnie Towarzystwo Jezusowe we wszystkich krajach. Caryca Katarzyna II Wielka, demonstrując swą niezależność pozwoliła garstce jezuitów pozostać na Litwie. W momencie kasaty jezuici liczyli 24 tysiące członków.

Po rewolucji francuskiej i upadku Napoleona w 1814 roku papież przywrócił zakon do istnienia, zmieniając jednak znacznie jego statut i poddając go bardzo rygorystycznej kontroli zwykłej hierarchii kościelnej. Zakon dość długo był tylko własnym cieniem i nie odgrywał takiej roli, jak przed kasatą. Jego prawdziwy renesans nastąpił dopiero po II wojnie światowej, a szczególnie po Soborze Watykańskim II, który przywrócił mu dawne prawo do organizowania systemów edukacji i gromadzenia środków na działalność charytatywną.

Obecnie jezuici są ponownie jednym z najbardziej wpływowych i licznych zakonów w Kościele katolickim. Liczbę ich członków szacuje się na około 20 tys. Działają obecnie w ponad 114 krajach świata; posiadają własne uniwersytety, obserwatoria astronomiczne, instytuty geofizyczne, radiostacje, czasopisma, kilka szpitali, liczne szkoły średnie i podstawowe, rozgłośnie radiowe i telewizyjne.

 
  • Podziękowania